Interview Anil Ramdas - directeur De Balie

In elke nieuwsbrief die Netwerk CS tussen 2002 en 2008 verspreidde, werd een directeur geinterviewd over het diversiteitsbeleid van zijn of haar instelling. De interviews geven een mooi beeld van de ontwikkeling binnen organisaties en in de cultuursector.

juni 2004

In de trein op weg naar Amsterdam denk ik aan de eerste vraag die ik aan Anil Ramdas wil stellen: "Bent u niet te oud voor De Balie?" Ik wil de kersverse directeur van cultureel centrum De Balie zijn grijze haren zien uittrekken door mijn jonge, ongedwongen, ongenuanceerde interesse. Mijn volgende vraag zou zijn: "Wat zijn jongeren eigenlijk?" En direct daarna: "Denkt u werkelijk dat zij ergens geïnteresseerd in zijn?" Of: "Anil, luister, je bent een paar jaar in India geweest. Zou het niet veel beter zijn om daar je oude dag te slijten?" Maar ik slik al deze vragen in als ik voor de receptie van De Balie sta, en de receptioniste Ramdas opbelt met de gevleugelde woorden: "Lieverd, er staat hier een jonge man die je wil spreken, kom je naar beneden?"

De lieverd staat vijf tellen later naast me. Hij is de trappen van De Balie af komen lopen als een showhost. Zijn haar veerde, maar mocht het een reclame zijn geweest, dan zou zijn haar hebben gedanst. "Zullen we in het café gaan zitten?" zegt hij. "Daar mag ik roken." En hij bestelt een witte wijn voor zichzelf en vraagt wat ik te drinken wil. Als ik een slok van mijn appelsap heb genomen, kijkt hij in de menukaart. "Ik sterf van de honger. Wat wil jij eten?" Ik denk: ik ben de interviewer, ik stel hier de vragen, maar antwoord: "Broodje tandoori kip." Hij lacht en wenkt een kelner. We praten derhalve met volle mond met elkaar, maar alleen opvoedende ouders of heel conservatieve mensen vinden dat echt erg. "Ik vond dat het heel slecht ging met Nederland," zegt Ramdas antwoordend op de vraag waarom hij naar De Balie is gekomen. "Ik kon vanuit India via radio en internet Nederland aardig volgen. En ik geloofde er niets meer van. Ik luisterde altijd voor het eten naar het radiojournaal en hoorde op een avond: 'Mijn god, mijn god, hij is neergeknald!' Ik dacht: een hoorspel op dat tijdstip, dat is totaal ongepast. Maar het was het drama met Pim Fortuyn. Ik mocht van NRC Handelsblad drie of vijf jaar blijven in India. Ik was er pas drie jaar. Dus ik had alle redenen om langer te blijven, maar ik had het gevoel dat het zo raar ging in Nederland dat ik vanuit India totaal wereldvreemde stukken aan het schrijven was. Omdat ik de lezers niet meer kende. Als je hier geen cafégesprekken hebt, als je hier geen ruwe aanvaringen hebt met taxichauffeurs, als je hier geen gebrabbel in de tram hoort, dan heb je niet de feeling met de mensen en de dingen die ze bezig houden. Ik had echt het gevoel dat ik het contact begon te verliezen. En toen kwam die baan langs. Ik weet wel dat het een prestigieuze baan is, maar je kunt er veel mee. Er is hier cinema, een debatsalon, een plek voor nieuwe media, theater, en er is een uitgeverij met een boekwinkel. Er zijn enorm veel manieren om met de wereld bezig te zijn."

Wat trof je aan toen je naar De Balie kwam?

"Een organisatie zonder sturing, zonder richting. De Balie had vier jaar lang geen directeur gehad! Maar ik trof ook een mooie plek, een leuk café, zoveel talentvolle mensen, zó'n mooi theater, zó'n mooie cinema. Alleen zonder plan. Wat er nodig was, was vooral enthousiasmering. En het gevoel: híer zijn we voor, dít gaan we doen, dít gaan we uithalen. De kwajongensmentaliteit was weg. De grote bek moest weer opgezet worden. We maken nu meer herrie dan dat we zitplaatsen hebben. We hebben 180 zitplaatsen, en toch komen we heel vaak in de krant."

Probeer je mensen wakker te schudden? Te provoceren? Te beledigen?

"Beslist niet beledigen. De mensen die hier komen hebben al een standpunt. Wat wij laten zien is welk standpunt je ook had kunnen hebben. En dan kan het me niet schelen of je van gedachte verandert als je hier weggaat. Maar wel dat je het idee hebt: zo kun je er ook naar kijken. Verwerp het, vind het verkeerd, maar door zo te denken verscherp je je standpunt. Dat is wat we willen. Dat is ook het vak van de journalist. Een journalist bewijst niets. Dat doet de wetenschap. Een journalist helpt alleen te kijken, te wijzen. Het helpen wijzen is een geweldige ambitie.

Deze instelling is ontstaan in de jaren tachtig. Toen waren het jongeren die er kwamen, maar die zijn er nu nog, die jongeren zijn nu veertig! Maar als je met hen doorgaat, maak je binnenkort programma's voor mensen van vijftig en zestig. Dat is allemaal belangrijk en demografisch gezien logisch, maar ik heb geen zin in mensen die een houding hebben van: have been there, done that and seen that before. Ik wil juist ook jonge mensen binnenhebben, die de wereld willen veranderen, die de energie nog hebben…" Ik laat Ramdas niet uitpraten, interrumpeer hem met: "Zijn die jongeren nog te vinden?!" Ramdas knikt, zijn haren zwieren mee. Hij is zeker van zijn zaak: "Jawel, o jawel. We zijn onlangs begonnen met experimenteren met jongerenprogramma's. En daar komt steeds meer publiek op af. Het is wel erg lastig om de juiste publieksgroepen binnen te krijgen. Want die ouderen komen meteen naar de jongerenprogramma's, omdat zij ook geïnteresseerd zijn in wat die jongeren doen. Maar zij kunnen een kaartje makkelijker betalen en zijn er vaak sneller bij omdat ze reserveren. Jongeren reserveren niet. Die komen langs en vragen: "Zijn er nog kaartjes?" Dus het is wel lastig.

Wat ook lastig is, is om geld te krijgen voor jongeren. Nederland heeft een geweldig grote mond op subsidiegebied voor jongeren en jongerenkunstenaars en talentontwikkeling. Maar ga je ze daar op aanspreken en wil je daar geld voor hebben, omdat je die mensen goed wil betalen, dan houden ze liever hun mond. Jongeren willen toch wel optreden voor een habbekrats. Maar dat is mijn eer te na. Ik ga geen rappers afschepen met een boekenbon van vijftig euro, terwijl ik een gevestigde schrijver een honorarium betaal van vierhonderd euro. Subsidiegevers zijn bang. Ze willen eerst bewijzen hebben: 'Is het wel bewezen dat zij kunst maken? Is het wel bewezen dat het artistiek is? Is het wel bewezen dat het inhoudelijk goed is?' Hoezo bewezen? denk ik. Sinds wanneer geef je geld als iets bewezen is? Je hebt geld nodig voor het experiment.

We hebben nu een programma dat Youngsterdam heet. Jongeren van vijftien tot twintig die zelf filmpjes maken en interviews doen. Maar vooral elkaar ophemelen en hun helden vereren. Dat is ook nodig. Het is helemaal niet kritisch. De eerste vraag die ze vaak stellen is: "Goh, je bent breakdance kampioen geworden, was dat moeilijk?" Dat vind ik ook een belangrijke vraag, want ze bewonderen hun breakdance kampioen. Ze maken filmpjes, ze monteren die zelf en zetten er geluid onder. En ze hebben het uitgezonden. Als we dat hier kweken - talentontwikkeling - is dat waanzinnig."

Is daar genoeg geld voor? Gaat dat van het budget van De Balie af?

"Tot nu toe hebben we alles voorgeschoten. We hebben geen cent gekregen voor dat soort programma's. Dus zo langzamerhand maak ik De Balie blut."

Komt er dan in de krant te staan: ANIL RAMDAS ONTSLAGEN?

"Nee: DE BALIE VRAAGT FAILLISSEMENT AAN. Ramdas blijft aan als directeur, weigert op te stappen." Hij lacht luid. Ramdas houdt wel van ironie, want als ik hem vraag of er kritiek is op De Balie antwoordt hij: "Laatst was er een debat in De Stadsschouwburg georganiseerd door Happy Chaos. Er was een discussie tussen Abou Jahjah en Theo van Gogh, en die begonnen elkaar uit te schelden. Het liep helemaal uit de hand. Abou Jahjah liep weg. En toen stond er in de krant: "Het is altijd nog beter dan die dorre ellende in De Balie." En dat is natuurlijk waar," zegt Ramdas grijnzend. "Want wij zijn niet zo goed in scheldpartijen. Wij concentreren ons gewoon op debatten en discussies. Maar misschien moeten we ons wel gaan richten op scheldpartijen in de toekomst, want we hebben nog een hele grote kelder waar we dit soort figuren die bij Happy Chaos komen kunnen onderbrengen."