Interview Everard Warffemius - interim directeur Zcala

In elke nieuwsbrief die Netwerk CS tussen 2002 en 2008 verspreidde, werd een directeur geinterviewd over het diversiteitsbeleid van zijn of haar instelling. De interviews geven een mooi beeld van de ontwikkeling binnen organisaties en in de cultuursector.

december 2004

De interim-directeur zou mij op de fiets komen ophalen bij station Delft CS, maar het stormt zo hard dat hij van zijn zadel werd geblazen. Everard Warffemius staat daarom voor met een elegante Citroën. Het portier wordt voor mij opengehouden. Ik stap in en we raken meteen aan de praat. Over Zcala, dat nog niet zo lang geleden het Volksbuurtmuseum heette. Over het negatieve advies van de gemeente Den Haag en van de Raad voor Cultuur. Over de moed niet opgeven en resultaten op de mat leggen. 'Ik neem je mee naar huis,' zegt Everard. 'In de stad is het moeilijk om te parkeren. En zeg alsjeblieft "je" en "jij" tegen me.'

'Ik vind alles goed,' zeg ik, 'als je maar koffie hebt.' Niet veel later zit ik op een bank met een mok in mijn handen. We zitten in het atelier van Everard. Aan de muren hangen schilderijen, en verfklodders op de vloer geven aan dat hier normaal geschilderd wordt.

'Ik heb de mts voor het schildersbedrijf gedaan,' begint de interim directeur van Zcala. 'En ben vervolgens kort in die sector aan het werk gegaan. Ik vond zowel de ondernemerskant als de creatieve kant leuk, maar slaagde er niet in om een ingang te vinden waar ik beide goed zou kunnen combineren. Toen heb ik onderwijsbevoegdheden gehaald voor tekenen en beeldende vorming. Maar het lerarenschap werd op een geven moment een eenzaam bestaan, dus ben ik gaan freelancen in het sociaal cultureel werk. Dat trok me zo veel dat ik de Sociale Academie ben gaan doen. Na mijn opleiding ben ik als consulent gaan werken en als directeur geëindigd bij een steunfunctie-instelling. Na een fusie was ik er een beetje uitgekeken. Ik had geleverd wat er van me was gevraagd. Dus ben ik weer gaan schilderen, maakte van mijn hobby mijn beroep. Dat hield ik bijna drie jaar vol. Het was heel enerverend, maar ook eenzaam.' Ik knik, want ik ben ook kunstenaar, weliswaar schrijver, maar eenzaamheid ken ik al te goed. Everard miste de contacten die hij had gehad toen hij sociaal cultureel werk deed, en ging als secretaris van onderzoeksgroepen werken, en bestuurlijke verantwoordelijkheden verzamelen. 'Toen kwam het Volksbuurtmuseum langs. Een ideale interim baan. Ik had interesse in kunst en cultuur, maar ook management ervaring. Helaas werd ik snel met negatieve adviezen en beleidsvoornemens geconfronteerd, van de gemeente, en van oc&w.' Als Everard door vertelt over het Cultuurplan, interrumpeer ik hem, en confronteer hem met de drie P's van Netwerk CS.

'Programmering,' zegt hij minder treurig, bijna enthousiast. 'Laat ik eerst wat over de ontstaansgeschiedenis vertellen. Het Volksbuurtmuseum is in het leven geroepen door buurtbewoners, zo'n tien jaar geleden. Hun gedachte was dat de cultuur van de Haagse Schilderswijk bewaard moest worden, omdat die anders verloren zou gaan. Het goede idee daarbij was om ook een theaterzaal te bouwen. Zo ontstond er een museum met een klein theater. Inmiddels is de wijk van kleur verschoten en heeft de instelling een andere opgave: omgaan met de culturele diversiteit. En cultuurdeelname bevorderen, een bijdrage leveren aan het "samen Hagenaar" zijn. Zcala - het nieuwe jasje van het Volksbuurtmuseum - zou markeren dat het niet langer een museum was, maar een brede kunstinstelling. Een ontmoetingsplaats. Met museale middelen, educatie, theater, expertmeeting, en open space. Een huis van verhalen, van zowel de oude Hagenaars als de nieuwe Hagenaars.

Als het gaat om de inhoud dan is migratie het dominante thema in de instelling, en daarmee dus ook in het museum. Er is een semi-permanente voorstelling: Komen en Gaan, die gaat over 200 jaar nieuwkomers, vluchtelingen en gelukszoeker. Het is echter geen expositie over groepen, maar een die met en door groepen is gemaakt. Je ziet familiestukken die door mensen beschikbaar zijn gesteld, of hoort het verhaal van een zestal mensen over hun motieven om te vertrekken.'

'En het theater?' vraag ik. 'Is daar ook een zelfde soort interactie?'
'We hebben een theaterwerkplaats,' zegt Everard. 'En daar worden jongerenvoorstellingen gemaakt. Via educatie komen kinderen de eerste keer in aanraking maken met ons theater en het museum. Ze krijgen workshops aangeboden en de kans om op een open podium hun ding te doen. De laatste fase is eigenlijk een eigen voorstelling maken. Daarnaast stelt onze programmeur een spiegelprogrammering samen. Wat zich in de samenleving voordoet, wat aansluit en actueel is, daar zoekt hij een programma bij. Zcala biedt voor verschillende groepen verschillende voorstellingen. We maken gebruik van een gelaagdheid en hebben vier categorieën: Portal - de laagdrempelige open voorstellingen; scope - het landelijke aanbod; urban - jongerenvoorstelling; new frontier - grensverleggend en experimenteel theater.'

'En het publiek?' vraag ik.
Everard vertelt dat ze een actieve aanpak hebben, dat ze organisaties en scholen benaderen. 'Want een divers publiek krijg je niet cadeau. Educatie is een goed middel. We werken nauw samen met het Johan de Wit college, een overwegend zwart college in het centrum van Den Haag. Met deze school heeft Zcala "cultuur gebaseerd onderwijs" ontwikkeld. Dat gaat nu heel goed.
Maar laatst hadden we De Nachten van de Ramedan, een Marokkaans festival en dat was veel moeilijker, zeker na de moord op Theo van Gogh.'
Als ik Everard naar het personeel vraag dat bij Zcala werkt, gaat hij daar kort op in. 'Gegeven de breedheid van de kunstinstelling werken er relatief weinig mensen in vaste dienst. Zo is er een directeur, een programmeur, maar bijvoorbeeld geen conservator en ook geen artistiek leider. Er wordt wel met projectmedewerkers gewerkt,' zegt hij. Het is niet zo'n interessant onderwerp. Niet de samenstelling van het personeel is nu zijn zorg, maar het behoud van personeel en daar mee het culturele kapitaal van Zcala. Hij gaat vlug bevlogen verder met vertellen over voorstellingen, projecten en tentoonstellingen die gaan komen. Als Everard het programma van de komende maand heeft toegelicht, stop ik de band.

Maar het interview stopt niet, want in de auto naar het station, komt hij terug op de negatieve adviezen. 'In de cultuuradvisering is artistieke kwaliteit dé maatstaf,' zegt hij. 'Het oordeel is dat de kwaliteit van het product Volksbuurtmuseum niet aan de maat was. Dat hebben de commissies gemeten toen we tweeëneenhalf jaar bezig waren. Ze vonden dat er niet genoeg significante resultaten waren. Wij opereren veelal op het terrein van Actieplan Cultuurbereik. En daarvan is door de overheid bepaald dat er acht jaar overheen gaat eer de resultaten daarvan gemeten kunnen worden.
Zcala wordt afgerekend na 2,5 jaar. Dan geef je ons geen kans, en het vergroten van cultuurbereik en cultuurdeelname in Den Haag al helemaal niet.'